image 1 image 1 image 1 image 1

وحدت و شرک

آخرین تغییرات 1391/2/17 12:24:47 | تاریخ 1391/2/17 09:14:15 | دفعات خوانده شدن 1984 | 0 نظرات



 

 

در مفهوم کلمه «وحدت» هیچ­ گونه جزئی راه ندارد و وحدت کامل مختص ذات بی­ همتاست، که از یگانگی خالق خبر می­ دهد و آیات کریم قرآن روی آن تکیه نموده است.

الَّذِى خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ طِبَاقًا مَّا تَرَى فِى خَلْقِ الرَّحْمَنِ مِن تَفَاوُتٍ فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرَى مِن فُطُورٍ

 

 آن خدایی که هفت آسمان بلند را به طبقاتی منظم بیافرید و هیچ در نظم خلقت خدای رحمان بی­نظمی و نقصان نخواهی یافت بارها به دیده عقل در نظام مستحکم آفرینش بنگر، هیچ سستی و خلل در آن توانی یافت؟!                                           (ملک- 3)

در آیه مـورد بـحث بعد از اشاره به آفرینش آسمان­ها، قرآن عظیم می­ فرماید: در آفرینش خداوند بزرگ هیچ عیب و نقص را نمی­ توان دید و هماهنگی، انسجام و نظم، مربوط به آن می­ باشد.

بدیهی است که تفاوت به معنای اختلاف در رنگ، شکل، وزن و سایر کیفیات ظاهری و باطنی و با کمیت وجود دارد و آن چه نیست، ناهماهنگی و ناموزونی و اختلاف و بی­ نظمی است و لذا در ادامه قرآن کریم می­ فرماید: ثُمَّ ارْجِعِ الْبَصَرَ كَرَّتَيْنِ يَنقَلِبْ إِلَيْكَ الْبَصَرُ خَاسِأً وَهُوَ حَسِيرٌ

باز دوباره به چشم بصیرت دقت کن تا دیده خرد زبون و خسته (نقص نیافته) به سوی تو باز گردد (و به حسن نظم الهی بینا شود).                     (ملک- 4)

مراد از جمله «فارجع البصر» نگاه دقیق و عمیق است و مخاطب این آیه هر چند پیامبر (ص) می ­باشد، ولی پیداست که در این رابطه به تمام انسان­ها منظور دارد. و به این ترتیب قرآن کریم با تعبیرات مختلف انسان­ها را دعوت به مطالعه جهان هستی می ­کند و بعد آنان را تشویق، تحریک و تحریص بر این کار می­ نماید، تا بدانند و درک و یقین کنند که خـلل و نقـصان در آن نیست و در ایـن رابطه به حقـیقت توحـید و یگانگی مبدأ می­ رسند.

       وحدت جهان آفرینش از دیدگاه علوم طبیعی

هنگامی که به جهان پهناور نگاه می­ کنیم در ابتدا عالم را به­ صورت موجوداتی پراکنده می­ب ینیم. خورشید، ماه، زمین، آسمان، ستارگان، انسان، حیوانات، گیاهان و ... ولی با دقت و مطالعه می­ بینیم که اجزای این عالم چنان به هم پیوسته و مربوط است که کلاً یک واحد را تشکیل می­ دهند و هرچند عمیق ­تر و دقیق ­تر باشیم به این وحدت و یگانگی ایمان و یقین می­ آوریم و می­ یابیم که تمام این کرات منظومه شمسی مثل فاصله اجزای یک خانواده به یکدیگر مربوط هستند. مطالعات دانشمندان فلکی در این زمینه می­گوید: منظومه شمسی نیز مستقل نیست و جزئی از یک کهکشان بزرگ می ­باشد، که قانون و نظمی همچون زنجیر، آن­ ها را به هم پیوسته نگه داشته است.

بنابراین باید خوب توجه کرد که سرفصل این همه دقت و ظرافت «وحدت» است که آفرینش براساس آن استقرار دارد و پابرجاست.

با این وجود آیا گل سرسبد آفرینش نیاز به وحدت ندارد؟ قطعاً جواب این است که انسان­ ها برای زندگی اجتماعی بهتر، نیاز شدید به «وحدت» دارند در غیر این­صورت، گرفتار اختلافات و پراکندگی می ­شوند و زندگی دنیایی و اجتماعی آنان نیکو نخواهد بود که نمونه ­های بی­ شمار تاریخی نشان از آن دارد.

       درس­های قرآن

قرآن مجید این نکته را با ژرف­نگری خاص مطرح می­کند و داستان اقوام گذشته را بیان می­دارد و از انسان­ های اختلاف پیشه سخت اظهار نکوهش می­ نماید و مردمانی را که در سعادت گام برمی­دارند و برای رسیدن به یک زندگی سعادتمند (به ویژه که همراه انجام فرامین الهی باشد)، ستایش به عمل می­ آورد و آن­ ها را رستگاران و کامیابان دنیا و آخرت معرفی می ­نماید.

 قصه های قرآن مجید برای فهم مردم از سرنوشت قبایل تا امت پیامبران الهی مطرح شده است و خود درسی عظیم و بسیار مهم برای مسلمانان است که با مطالعه آن­ها، دقت و عمل نمایند، تا بر دشمنان داخلی (نفس اماره و هواهای نفسانی) و بیرونی (استعمار و استکبار) پیروز گردند.

 به این آیه و نکات ظریف آن خوب دقت کنید: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِن تَنصُرُوا اللَّهَ يَنصُرْكُمْ وَيُثَبِّتْ أَقْدَامَكُمْ

ای اهل ایمان، اگر شماخدا را یـاری کنید خداوند هم شما (همه جا) را یاری می­ کند (نصرت می­دهد و بر حوادث) ثابت قدم می ­گرداند.                         (محمد-  7)                                                            

واضح است که یاری دین خدا هنگامی میسّر و مقدور است که جامعه در سایه وحدت و یکپارچگی باشد، تا با تمام قوا و نیروی انسانی، مالی، تبلیغی و مدیریت سیاسی و واحد مبارزه نماید.

در صدر اسلام در سایه رهبری و تدبیر و به کارگیری نیروها از ناحیه مقدس رسول الله  بود، که مردمان فداکار و زنان ایثارگر در جامعه­ اسلامی پدیدار و نام و مقام آنان جاودان گردید.

در این رابطه طبیعی است که ایمان به خدا بدون اتحاد غیرممکن است، زیرا تمام افراد ذی ­مقام و ذی­ نفوذ در صدد به کرسی نشاندن اهداف، سازمان، حزب و یا جمعیت خود هستند و تمام ذکر، اندیشه، برنامه­ ریزی و طرح­ های ا­یشان منحصر به همان اهداف که در نظرشان اولی است، می­شود. در نتیجه گاهی برای رسیدن به مقصد از هیچ تبلیغی و ... ابا و پرهیز ندارند. غافل از این که طرف مقابل نیز بیکار نیست و طرح­ ها و برنامه ­هایی بر ضد او دارد در نتیجه تمام سرمایه سیاسی، ملی، اقتصادی به ویژه سرمایه­ های انسانی بر ضد یکدیگر بکار برده می­ شوند، و تنها چیزی که در نظر نیست یاد خدا و ایمان به اوست.

       وحدت یا تکامل


وحدت اسلامی یکی از تکالیف مسلمین است که خداوند در قرآن مجید بارها تأکید و یاد فرمودند و آن را موجب تکامل می­ دانند و آن­ جا که می­ فرماید:

وَاعْتَصِمُواْ بِحَبْلِ اللّهِ جَمِيعًا وَلاَ تَفَرَّقُواْ

و همگی به رشته دین خدا چنگ زنید و به راه­ های متفرق نروید.


                                                       (آل عمران- 103)

مراد از «بحبل الله » دین خداست، شاید علت این تسمیه آن باشد، که دین واسطه بین خدا و مردم می­ باشد، چنانچه به قرآن مجید نـیز «حبل» گفته شده است. در نهج­ البلاغه خطبه 174 درباره قرآن آمده است: «هذا القرآن فانه حبل ­الله المتین»

محمد عبده در علت این تسمیه گفته است: چون هرکه به ریسمان چنگ زند از سقوط و شکست نجات می­ یابد و هرکه به قرآن چنگ زند از ضلالت و گمراهی به دور است.

علی­هذا، به دین، قرآن، پیامبران و امامان آن­گاه «حبل الله» گفته می­ شود که واسطه میان خدا و خلق هستند و سبب نجات ازگمراهی ­اند.                                          «قاموس قرآن- جلد1»


  وحدت مختص ذات خداوند است

مسلمان باید به اصول دین یقین داشته باشد و توحید از اصول دین است. در دین مقدس اسلام بعد از ایمان به اصل وجود خداوند مسأله شناخت او مطرح است و در این میان از همه مهم­تر بحث توحید و «یگانگی» اوست، زیرا این بحث از یک­ سو ریشه همه صفات دیگر می­ باشد و از سوی دیگر زیر بنای همه ادیان آسمانی و مخصوصاً قرآن مجید است و از سوی دیگر تمام عقاید اسلامی و احکام و قوانین آن و کلاً مسایل اجتماعی، اخلاقی و عبادی از همین اصل مایه می­ گیرد و به همین دلیل در قرآن کریم به مسأله "توحید و شرک" فوق­ العاده اهمیت داده شده است و سراسر قرآن مجید بازتاب نظرات اسلامی در این زمینه است و نه تنها پیامبر عظیم­ الشأن اسلام (ص) بلکه محور اصلی فعالیت سایر پیامبران الهی نیز مسألـه توحید و مبارزه با شـرک بوده است.

         بیان شرک در قرآن  

«شرک» در قرآن مجید معمولاً به معنای قرار دادن همتا برای خدا، قبول شبیه و شریکی در ذات یا صفات یا خلقت و تدبیر یا همتایی در مسأله عبودیت برای او آمده است.

«راغب» در مفردات می­ گوید: شرک در دین دو گونه است: شرک عظیم و آن این است که همتایی برای خداوند قرار داده شود و شرک صغیر و آن این که غیر خدا را در کارهای خود، در نظر گیرند که همان ریا و نفاق است.

     شرک ، گناه نابخشودی 

قرآن مجیـد در آیاتی با صـراحت اعلام می­ دارد کـه تنهـا گنـاه نابخشودنی شرک است و می فرماید: إِنَّ اللّهَ لاَ يَغْفِرُ أَن يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَن يَشَاء خداوند هـرکس را که به او شـرک آورد نخواهد بخشید و سوای شرک هرکه را بخواهد می­ بخشد.                           (نساء-  48)


مفهوم این سخن آن است که اگر گناهان کبیر و ظلم­ها و جنایت­ ها، نامردمی ­ها و زشتی­ ها را یک طرف بگذارند و شرک را یک طرف، شرک بر همه آن­ها پیشی می­ گیرد. و لذا برای تأکید یا ذکر دلیل در ذیل همان آیه می­ افزاید: وَمَن يُشْرِكْ بِاللّهِ فَقَدِ افْتَرَى إِثْمًا عَظِيمًا

و آن کس که به خداوند شرک آورد، به تهمتی که بافته است، گناهی بزرگ مرتکب شده است.   (نساء- 48)

شرک در قرآن مجید آن­ قدر اهمیت دارد که با تعبیراتی مختلف و مهم از آن یاد می­ کند، گاهی به بزرگترین ستم از آن یاد می ­نماید و گاهی آن را سقوط وحشتناک می­ نامد، یکبار از آن تعبیر دیگری به کار می­ برد که بهشت بر مشرکان حرام است و در جای دیگر قاطع­ ترین تعبیر را به کار می­ برد و شرک و انحراف از توحید را موجب حبط اعمال می­ داند:

وَلَقَدْ أُوحِيَ إِلَيْكَ وَإِلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكَ لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَلَتَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ

و حال آن که بر تو و به رسولان پیش از تو چنین وحی شده که اگر به خدا شرک آوری عملت را محو و نابود می­ گرداند و سخت از زیانکاران خواهی گردید.      (زمر-  65)                                    

مطابق این آیه اگر انسان تمامی عمر خود را به عبادت و بندگی خداوند و اعمال صالح مشغول باشد و در پایان لحظه­ ای مشرک گردد، و با همان حال و تفکر از دنیا چشم بپوشد، تمام اعمال او محو و نابود خواهد شد، یعنی شرک همچون آتشی سوزان و صاعقه ­ای مرگبار تمام حاصل زندگی او را در کام خود فرو می ­بلعد و خاکستر می ­کند.

اسلام و همه ادیان آسمانی نسبت به موضوع شرک فوق­العاده حساس هستند، عمدتاً می­ توان چهار دلیل برای این حساسیت و اهتمام نسبت به مسأله سرنوشت­ ساز توحید و شرک بیان نمود.

1- زیر بنای شناخت: مسأله توحید زیر بنای شناخت تمام صفات خدا است و هیچ یک از صفات او بدون توجه به «اصل توحید» به خوبی قابل درک نیست، چون یگانگی حق از نامحدود بودن وجود او سرچشمه می­گیرد و این وجود است که جامع جمیع کمالات و خالی از هرگونه عیب و نقص می­باشد در واقع اگر ما او را به "توحید حقیقی" بشناسیم همه صفاتش را شناخت ه­ایم، در حالی که اعتقاد به شرک ما را از شناخت صفات او به کلی محروم می­ سازد.

2- واحد به هم پیوسته عالم هستی: شاخه­ هـای توحید از ذات پاک خداوند به جهان هستی کشیده شده است و عالم هستی یک واحد به­ هم پیوسته است که برای شناخت صحیح آن باید تمام اجزایش را در ارتباط با هم مورد مطالعه قرار داد و اگر موجودات جهان را به صورت موجوداتی پراکنده تصور نماییم، در شناخت جهان گرفتار اشتباهات فراوان خواهیم شد.

این درس را از مسأله یگانگی خداوند آموخته ایم زیرا "وحدت خداوند" دلیل بر "وحدت جهان" و «وحدت جهان» نشانه­ ای از «وحدت باری­تعالی» می­ باشد، و لذا در آفرینش خداوند قادر هیچ تضاد و دوگانگی نمی ­بینیم.

الَّذِى خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ طِبَاقًا مَّا تَرَى فِى خَلْقِ الرَّحْمَنِ مِن تَفَاوُتٍ فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرَى مِن فُطُورٍ

 آن خدایی که هفت آسمان بلند را به طبقاتی منظم بیافرید و هیچ در نظم خلقت خدای رحمان بی­ نظمی و نقصان نخواهی یافت بارها به دیده عقل در نظام مستحکم آفرینش بنگر آیا سستی و خلل در آن توانی یافت.                                                                 (ملک- 3) 

3- وحدت سرچشمه تکامل جامعه­ بشری: مهم­ترین سرچشمه­ ی پیشرفت و تکامل انسانیت وحدت جامعه­ بشری است، همیشه اختلاف و پراکندگی موجب ویرانی، ضعف، سستی و عقب ماندگی بوده و هست، و اتحاد و یگانگی سرمایه اصلی قوت قدرت، عمران و آبادی می ­باشد.

ایمان به خداوند یگانه حلقه اتصالی است که قلوب تمامی انسان­ ها را به هم پیوند می ­دهد و اختلافات نژادی و جفرافیایی و قومی و زبان را در خود هضم می­ کند، جامعه عرب در عصر جاهلیت، به خاطر انحراف از اصل توحید و ایمان، هر قبیله به بتی جدا از بت­ های دیگر در نهایت ضعف و بدبختی بود، ولی اسلام آمد، بت­ ها را شکست و دل­ هایشان را با توحید به هم پیوند داد، و در مدت کوتاهی چنان جامعه نیرومند و پیشرفت ه­ای از آن­ها ساخت که نه تنها بر جزیرة­العرب بـلکه بر کل جهـان متمدن آن روز حکومت کردند.

4- تربیت اخلاقی و صفات انسانی در سایه توحید: تربیت اخلاقی و پرورش صفات انسانی نیز در سایه توحید میسر است، چون ریشه­ ی اخلاق فضیله همان اخلاص و پاک­سازی دل از غیر خداوند است و ریشه اصلی، منحصر ساختن انگیزه­ های عملی به انگیزه­ ی الهی است، یعنی فقط برای گام برداشتن و در سَبیل و راه او جهاد کردن و به سوی او حرکت کردن و از هر انگیزه دیگر پرهیز نمودن است.

 توحید درس خلوص نیت به انسان می­ دهد، درس مبارزه با هرگونه ریا­­کاری و شرک، هوا­ پرستی، جاه­ طلبی، دنیا پرستی و شیطان­ پرستی می ­آموزد. به این ترتیب می­بینیم، مسأله «توحید» و «شرک» از عقاید گرفته تا اعمال، از نیات گرفته تا اخلاق و از فرد گرفته تا جامعه همه را تحت تأثیر عمیق خود قرار می­ دهد.

و به همین دلیل اسلام آن همه نسبت به این مسأله، سرمایه ­گذاری کرده است.

منبع : بخشی از کتاب توحید - وحدت

نویسنده : جعفر حاجی کریم نظری 

ناشر: انتشارات نظری

تاریخ: 1391


استفاده از مطلب با درج منبع بلامانع است  


نظرات
نظری ثبت نشده
نظر دهید
نام و نام خانوادگی


آدرس ایمیل


نظر تذکر:کد HTML ترجمه نمی شود!

آنچه در عکس می بینید وارد کنید:

جستجو



امروز

1398/3/28



محصولی در سبد خرید شما نیست
آدرس ایمیل:

رمز عبور: