image 1 image 1 image 1 image 1

رسانه اخلاق گرا

آخرین تغییرات 1397/9/22 11:51:16 | تاریخ 1397/9/22 11:40:50 | دفعات خوانده شدن 156 | 0 نظرات

 

 رسانه اخلاق‌گرا نسبت به دانسته‌های خود احساس مسئولیت می‌کند.

 - «...و اگر از هوی و هوس‌های آنان پیروی کنی بعد از آنکه آگاه شده‌ای هیچ سرپرست و یاوری از سوی خدا برای تو نخواهد بودبقره: ۱۲۰

- «...هر گاه پس از آگاهی، پی خواهش‌های ایشان بروی از ستمکاران خواهی بود» بقره: ۱۴۵

- «...اگر پس از دانشی که به تو رسیده از پی خواهش‌های آنان بروی در برابر خدا کارساز و نگهدارنده‌ای نخواهی داشت» رعد: ۳۷

همان‌طور که ملاحظه می‌شود در آیات فوق، خطاب به پیامبر عزیز اسلام، مسئولیتی که به دلیل آگاهی خاصی متوجه ایشان می‌شود بیان شده است، به نظر می‌رسد از این آیات می‌توانیم برداشت کنیم که از منظر آموزه‌های قرآن عنصر دانستن برای انسان مسئولیت می‌آورد و هر فرد به میزانی که درباره موضوعات مختلف آگاهی پیدا می‌کند مسئولیت نیز متوجهش می‌شود.

رسانه‌ها به دلیل ارتباطات گسترده‌ای که به‌صورت مستمر با بخش‌ها و طیف‌های گوناگون جامعه دارند بیش از هر سازمان یا نهاد اجتماعی دیگر در معرض انبوه داده‌ها و اطلاعات قرار میگیرند و از بسیاری از اتفاقات پیدا و پنهانی که در مراکز گوناگون روی می‌دهد مطلع میشوند و به همین نسبت نیز شایسته است نسبت به دانسته‌های خود احساس مسئولیت کنند.

بعضی از مسایلی که رسانه‌ها از آن آگاه می‌شوند ممکن است دربردارنده موضوعاتی باشند که به منافع عمومی جامعه مربوط است اما عموم شهروندان از آن بی‌خبر باشند، در این قبیل موارد رسانه‌ها نباید سکوت پیشه کنند چرا که در قبال آنچه از آن مطلع شده اند نسبت به حقوق و منافع عمومی، مسئولیت اخلاقی و اجتماعی پیدا می‌کنند.۱۲۵

به‌طور مثال فرض بگیرید رسانه‌ای از طریق منابع و ارتباطاتی که دارد متوجه شود در یکی از سازمان‌های دولتی فساد مالی بزرگی بوقوع پیوسته و مدیران آن سازمان در صدد مخفی نگه داشتن این موضوع هستند، در یکی از بیمارستان‌های معروف به قاچاق اعضای بدن کمک می‌شود، بیماری خاصی در مناطق محروم شیوع پیدا کرده است، محصولات یک خط تولید فلان کارخانه خودروسازی دچار نقص فنی خاصی است، سیاست‌های مالی و بانکی در حال اجرا در آینده ضرر هنگفتی متوجه کشور می‌کند و...

در این قبیل موارد رسانه‌ها چنانچه از درستی آنچه مطلع می‌شوند اطمینان دارند باید احساس مسئولیت ‌کنند و شایسته نیست به ازاء منافعی یا از روی محافظه کاری در قبال آن واکنش نشان ندهند چرا که از سویی رسانه‌ها به عنوان چشمان بیدار جامعه محسوب میشوند و از سوی دیگر سکوت در این موارد به معنای نوعی همراهی با رفتارهای ناصحیح به حساب می‌آید.

 بنابراین لازم است متولیان رسانه‌ها در چارچوب قوانین و مبتنی بر اصل انصاف و با رعایت اخلاق نسبت به آگاهی‌هایی که پیدا می‌کنند از انجام رسالت اجتماعی خود غفلت نورزند بلکه از طریق اطلاع رسانی متناسب با حجم و نوع موضوع و حساس کردن افکار عمومی، در جهت رفع مفاسد و اصلاح امور جامعه نقش حرفه‌ای خویش را ایفا کنند.

 رسانه اخلاق‌گرا، پندجو و پند آموز است.

- «...آیا در زمین سیر نکردند تا ببینند عاقبت کسانی که پیش از آنها بودند چه شد؟» یوسف: ۱۰۹

- «در سرگذشت آنها درس عبرتی برای صاحبان اندیشه بود...» یوسف: ۱۱۱

- «بگو در زمین بگردید و بنگرید که عاقبت ‌پیشینیان که بیشترشان از مشرکان بودند چگونه بوده است» روم: ۴۲

آنچه امروزه از رشد و ترقی در جوامع مختلف مشاهده می‌شود ریشه در تجاربی دارد که بشر طی قرون متمادی بدست آورده، آن را پرورانده و با روش‌های علمی مختلف به اصولی فراگیر تبدیل کرده، گسترش داده و بکار بسته است. این روند در طول تاریخ نیز منجر به ظهور و شکل گیری تمدن‌های بزرگی شده که برخی آثار آن همچنان باقیست اما با این وجود واقعیت امر این است که بیشتر تمدن‌های بزرگ بشری به تدریج در طول زمان به افول گراییده و بر اثر آن سرنوشت ملتهایی برای سال‌های متمادی با رنج‌ها و ناملایمتهای زیادی مواجه شده است.

در بررسی دلایل و چرایی ظهور و افول تمدن‌های بزرگ شاید بتوان گفت سنت‌های ثابتی بر این امر حاکم است که همچون قوانینی نانوشته دربردارنده چرایی رشد و ترقی جوامع و یا اضمحلال آنهاست۱۲۶، این موضوع در آیات قرآن کریم نیز مورد اشاره قرار گرفته و به انسان توصیه شده است که سرنوشت جوامع دیگر را مورد مطالعه قرار دهد و از آنچه بر آنها گذشته است پند گیرد.

اگر چه توصیه قرآن به پندگیری و عبرت آموزی از سرنوشت دیگران ممکن است بیشتر جنبه اعتقادی و معنوی داشته باشد اما این امر در حوزه‌های رفتاری، اجتماعی و مادی هم می‌تواند برای بشر مفید باشد.

 بررسی مسایل دیگر جوامع و دستیابی به تجارب و عبرت‌های ناشی از آن، برای افراد معمولی کمتر امکان‌پذیر است اما مراکز تحقیقی، دانشگاهی و رسانه‌ای که از امکانات بیشتری برخوردارند می‌توانند به این قبیل موضوعات بپردازند و نتایج آن را در اختیار عموم قرار دهند.

 لازمه این که رسانه‌ای بتواند عبرتها و تجارب دیگران را اقتباس کند و به مخاطبان انتقال دهد این است که خود جویای این امر باشد یعنی در رویکردها و کارکردهایش، جمع‌آوری تجارب و عبرت‌های دیگران و تبدیل کردن آن به دستاوردهایی جهت عرضه به جامعه را مورد توجه قرار دهد و بکار بندد، به عبارت دیگر رسانه‌ای ممکن است از جایگاه پند دهندگی برخوردار شود که پندجو نیز باشد.

 پند جویی و پند آموزی رسانه، علاوه بر حوزه تاریخ و آنچه به ملتهای گذشته مربوط می‌شود رویدادهای مختلف در سطوح فردی، اجتماعی، بین المللی عصر حاضر را نیز می‌تواند شامل شود.

 رسانه‌ها گاهی می‌توانند درسطح افراد به جمع‌آوری تجارب مختلف بپردازند و نتایج آن را در قالب‌های هنری و رسانه‌ای به مخاطبان انتقال دهند، گاهی می‌توانند از طریق بررسی موضوعات و یا مسایل تاریخی که در گذشته دور بوقوع پیوسته به این امر بپردازند و گاهی می‌توانند انتقال دهنده تجارب و عبرت‌های جوامع در گذشته نزدیک و یا عصر حاضر باشند. به‌طور مثال کشور روسیه در سال‌های آغازین پس از فروپاشی شوروی دچار معضلات اقتصادی و ناملایمات سیاسی شد و این امر در آن مقطع باعث تضعیف جایگاه این کشور در عرصه بین الملل گردید، رژیم های کمونیستی بویژه شوروی سابق با وجود برخورداری از پتانسیل‌های زیاد و مولفه‌های مختلف قدرت در نهایت از هم فرو پاشیدند، کشورهای آلمان و ژاپن پس از جنگ جهانی دوم توانستند در زمینه بازسازی به سرعت پیشرفت‌های چشمگیری داشته باشند، کشور چین در دهه پایانی قرن بیست و دهه آغازین قرن ۲۱ میلادی دستاوردهای عظیمی در حوزه تولید و اقتصاد کسب کرد، نظام‌های سرمایه‌داری غرب با معضلاتی همچون فروپاشی کانون خانواده، یا پیری جمعیت یا نبود معنویت مواجه شدند، بخش‌های مختلف جهان در مقاطعی دستخوش بلایا و یا جنگ‌های متمادی شده، در مواردی قتل و خون ریزی و جنایت از سوی برخی قدرت‌های بشری به حد اعلا رسیده است که نتایج حاصل از بررسی دلایل و آثار این قبیل رویدادها یا مقاطع مهم می‌تواند برای نسل کنونی بشر و نسل‌های آینده بسیار مفید باشد.

 بنابراین شایسته است رسانه‌ها متناسب با تعریف و کارکرد خود، از طریق کالبد شکافی مسائل جوامع مختلف، اعم از آنچه در گذشته‌های دور و یا نزدیک روی داده است، نقاط ضعف و قوت روند‌های طی شده و عبرت‌ها و تجارب ناشی از آن را در عرصه‌های فکری، اعتقادی و اجتماعی مورد تحقیق قرار دهند و از این طریق بشر امروزی را در عدم تکرار اشتباهات دیگران و بهره مندی از تجارب مفید آنها یاری رسانند.

رسانه اخلاق‌گرا مواظب است دیگران را گمراه نکند.

- «فرعون قومش را گمراه کرد نه راهنمایی» طه: ۷۹

- «...بسیاری از مردم به خاطر هوی و هوس و بی‌دانشی (دیگران را) گمراه می‌کنند...» انعام: ۱۱۹

- «آنها باید روز قیامت بار گناهان خود را به‌طور کامل بر دوش کشند و هم سهمی از گناهان کسانی که بخاطر جهل، گمراهشان می‌کنند...» نحل: ۲۵

هر انسانی در طول زندگی از روی نادانی، غفلت، پیروی از هوس یا گمان و یا به هر دلیل دیگر ممکن است در مواقعی دچار اشتباهاتی ‌شود، از این روست که اصطلاحا گفته می‌شود انسان جایز الخطاست، اما در مواردی اشخاصی یافت می‌شوند که علاوه بر خود دیگران را نیز به اشتباه می‌اندازند، آنها به منظور کسب منافعی، سایر افراد را گمراه و متحمل خسارتهایی می‌کنند که گاهی جبران آن امکان‌پذیر نیست.

 گمراه کردن، با روش‌های گوناگون در عرصه‌ها و در سطوح مختلف از بالاترین سطح که کسی ممکن است دیگران را فریب دهد تا آنها را به بندگی و بردگی خود در آورد تا پایین ترین سطوح که کسی بخاطر منافع جزیی فردی را به بیراهه کشاند قابل تصور است، در همه موارد هرگاه شخصی دیگری را به مسیر اشتباه بیندازد مرتکب رفتار خلاف اخلاق شده است، از منظر قرآن کریم گمراه کردن سایر افراد به منزله شراکت در رفتار ناصحیح آنها محسوب می‌شود و رفتاری به شدت ناپسند به حساب می‌آید.۱۲۷

معمولاً رسانه‌ها در رقابت با دیگران درتلاشند تا مخاطبانشان را متقاعد کنند که ارزش‌ها یا کالاهای مورد نظرشان را بپذیرند و آنها را برآنچه سایر رسانه‌ها مورد تبلیغ قرارمی دهند ترجیح دهند، این اقدام در برخی رسانه‌ها با روشهای صحیح و در مواردی از طریق گمراه کردن مخاطب صورت می‌پذیرد.۱۲۸

بروز رفتار‌های فریبنده رسانه‌ای در همه زمینه‌ها از جمله در حوزه‌های فکری، تحلیلی و رفتاری، در تبلیغ سبک زندگی، انتخابهای روزانه و خرید محصولات تجاری ودر تصمیمات مهم در عرصه‌هایی همچون مشارکت سیاسی و غیره امکان‌پذیر است.

 به طور مثال انتخابات شورای شهر را در نظر بگیرید، در این انتخابات برای یک رسانه دو رویکرد قابل تصور است، در رویکرد نخست، رسانه روش انتخاب عقلانی و صحیح را به مخاطب آموزش می‌دهد و با ارائه اطلاعات کامل از ویژگیهای همه نامزدها، شرایطی ایجاد می‌کند که او بتواند از طریق شناخت معیارهای درست انتخاب و آگاهی از ویژگیهای همه نامزدها به سوی اتخاذ تصمیم صحیح نزدیک شود. اما در رویکرد دوم، رسانه با غبار آلود کردن فضای انتخابات و با طراحی تبلیغات اغوا کننده و اغراق آمیز و به کارگیری تکنیکهای عملیات روانی و مهندسی افکار عمومی، ذهن مخاطب را نسبت به برخی نامزدها مخدوش و نسبت به نامزدهای مورد نظر مثبت و معطوف می‌کند در حالیکه‌ای بسا نامزدهای مورد نظر رسانه نسبت به با سایر نامزدها از صلاحیت و شایستگی بیشتری برخوردار نباشند.

در رویکردی که رسانه‌ای سعی کند کالا یا فرد یا ایده مورد نظر خود را به نا حق به عنوان گزینه برتر در ذهن مخاطب القا کند در واقع او را از درک حقیقت عاجز و گمراه کرده است، حال آنکه از منظر مسئولیت اجتماعی و اخلاقی انتظار می‌رود رسانه‌ها در همه زمینه‌ها مخاطبان را به سوی شناخت حقیقت هدایت کنند.

 البته شاید بخش عمده‌ای از رسانه‌ها به‌طور کلی نخواهند که درباره موضوعات و مسائل مختلف، شرایطی جهت کشف حقیقت و انتخاب گزینه مناسب برای مخاطبانشان ایجاد کنند بلکه فقط و فقط در صدد باشند تا ارزش‌ها، سبک‌ها و یا کالاهای مورد نظر خود را مورد ترویج و تبلیغ قرار دهند که این رویه نیز غیر اخلاقی نیست و چنانچه همراه با داده‌های صحیح و روشهای معقول و منطقی باشد و به دور از اغراق و اغوا و فریب صورت پذیرد امری مقبول و مجاز است.

 در چنین فضایی هر رسانه صرفاً ایده‌های مورد نظر خود را عرضه می‌کند و در نهایت این مخاطب است که می‌تواند با تحقیق و بررسی، از میان گزینه‌های مختلفی که رسانه‌های گوناگون مطرح می‌کنند هر کدام را که می‌پسندد برگزیند. موضوع گمراه کردن مخاطب وقتی پیش می‌آید که رسانه‌ای کالاها، ایده‌ها یا ارزش‌های خاصی را با بکارگیری روشهای گول زننده و فریبنده، در ذهن مخاطب، مطلوب تر یا ضعیف تر از وضع حقیقی و واقعی آنها القا نماید که این بخش فریبندگی، به معنای گمراه کردن دیگران تلقی می‌شود، بکارگیری این روش بویژه در حوزه‌های فکری و اعتقادی می‌تواند آثار بسیار زیان بار و غیر قابل جبرانی برای مخاطبان در پی آورد و به همین دلیل امری خلاف اخلاق به حساب می‌آید.

 

بخشی از کتاب اخلاق حرفه ای در رسانه 

اثر : غلامرضا غلامی ابرستانی

منبع :http://www.nashrenazari.com

استفاده از مطلب با ذکر منبع بلامانع است


مقالات مرتبط
نظرات
نظری ثبت نشده
نظر دهید
نام و نام خانوادگی


آدرس ایمیل


نظر تذکر:کد HTML ترجمه نمی شود!

آنچه در عکس می بینید وارد کنید:

جستجو



امروز

1398/4/31



محصولی در سبد خرید شما نیست
آدرس ایمیل:

رمز عبور: