image 1 image 1 image 1 image 1 image 1 image 1

آسیب شناسی تئاتر دفاع مقدس

آخرین تغییرات 1397/7/10 11:31:38 | تاریخ 1397/7/8 11:13:03 | دفعات خوانده شدن 81 | 0 نظرات

 

ترکش­هایی بر تن زخمی تئاتر(آسیب­شناسی تئاتر دفاع مقدس)

برای هر پدیده­ی هنری، به ویژه تئاتر هشت محور را می­توان ترسیم کرد که با هم رابطه­ی ارگانیک و جداناشدنی دارند که در شکل­گیری و تأثیر بر مخاطب، نقش تعیین­ کننده­ای دارند و ضعف و نقص در یکی از این محورها کلیت فرایند از تولید تا اجرا را با مشکل مواجه خواهد ساخت. هشت محور تئاتر را می­توان بدین شرح ترسیم و ارائه کرد:

1-      سیاست گذاری

2-      مدیریت

3-      اقتصاد و امکانات

4-      آموزش

5-      تحقیق و پژوهش

6-      تولید

7-      توزیع و اجرا

8-      تبلیغات و رسانه­ها

اما آسیب چیست و آسیب­های تئاتر دفاع مقدس کدامند؟

آسیب در لغت به معنای«آزار، گزند، درد، رنج، صدمه، زیان، خسارت، کوب، ضرب، ضربه و...»(1) آمده است. که این مفاهیم ما را در شناسایی آسیب­های موجود در یک پدیده یاری خواهند نمود. تئاتر دفاع مقدس به خاطر ماهیت جنگ هشت­ساله­ی ایران و عراق، شکل ویژه­ و مختص به خود را دارد و با تئاترهای موجود جهان تفاوت ماهوی زیادی دارد.

««کلاوز ویتس» جنگ را عملی خشونت­بار می­داند که زاده­ی خشونت است. به نظر او جنگ ادامه­ی سیاست از طریق دیگر است. اما در هرحال جنگ با همه­ی ابعاد و زوایایش بر تمام ارکان یک کشور اعم از فرهنگ، سیاست، اقتصاد، هنر و... تأثیری بس عمیق و غیرقابل انکار دارد.

نگاه به پدیده­ی جنگ در کشور ما با توجه به آموزه­های فرهنگی و دینی که در میان مردم رایج است، با دیگر جوامع و کشورهای دنیا کمی تفاوت دارد. این که کشور ما در جنگ با عراق شروع­کننده و متجاوز نبوده و تنها به دفاع پرداخته است، با توجه به اسناد و مدارک بین­المللی و تاریخ قابل اثبات و مشخص است و این امر باعث شده که در کشور ما به جای واژه­ی جنگ از کلمه­ی دفاع مقدس برای این رویداد استفاده شود. نمایش، بیان و تکرار خاطرات دلاوری­ها، جان­فشانی­ها و از خودگذشتگی رزمندگان این دفاع که واژه­ی مقدس نیز بدان اضافه شده است، به نوعی انتقال فرهنگی از نسلی به نسل دیگر است.

راه­ها و ابزارهای متفاوتی از جمله ادبیات و شعر، هنرهای نمایشی و تصویری، هنرهای تجسمی، موسیقی و... برای معرفی و بیان ارزش­های فرهنگی، اجتماعی و دینی نهفته در این دفاع وجود دارد که استفاده از آن­ها می­تواند در این انتقال فرهنگی مثمر ثمر باشد.

در بررسی و تحلیل دفاع مقدس می­توان هم به صورت کلی و هم به صورت خاص و جزئی به اثرات فرهنگی این دفاع و بررسی مفاهیم و ارزش­های اجتماعی آن پرداخت.»(2)

تئاتر دفاع مقدس همزمان با شروع جنگ تحمیلی شکل گرفت و همپای تداوم هشت سال دفاع مقدس، آزمون­هایی را به خود دید و همچنان که رزمندگان در خطوط مقدم و جبهه­های جنگ تجربیات هرچند تلخ اما ارزشمندی را در فرایند مقاومت در مقابل تجاوز کسب کردند، در عرصه­ی تئاتر نیز، کالبد تئاتر دفاع مقدس را جلا داده و آن را قوام بخشیدند. پرچمدار تئاتر دفاع مقدس نسل جدیدی بود که رسالت سنگینی بر دوش می­کشید.

«جنگ تحمیلی، اگرچه بقایای بدنه­ی متلاشی شده­ی تئاتر را در نهایت از صحنه به زیر کشید، اما همزمان، عرصه­ی کارسازی شد برای پرورش نسلی جدید که با توجه به تأثیرپذیری کلیت حیات اجتماعی از رویدادهای جنگ، فرصت کافی برای تجربه­اندوزی و پرکردن خلاء حاصل از واپس­نشینی هنرمندان نسل­های پیشین را در افق آینده­ی خود داشت، نسلی که انتظار می­رفت دست­های جوان و پرشورش برای همیشه، به ناهمزمانی­های تاریخی میان هنر و تحولات اجتماعی پایان دهد. در سال­های اول جنگ، هنر عکس و سینما گام­های اولیه را با موفقیت نسبی برداشتند و سپس تئاتر، اولین تجربه­های خود را البته در شروع با ماهیت تهییجی، تبلیغی آغاز کرد. اولین تجربه­های تئاتر مقاومت اگرچه در قیاس با تجربه­های پیش از انقلاب، چندان راضی­کننده نبود، اما به دلیل ارتباط تنگاتنگش با حیات اکنونی و در لحظه­ی مخاطبانش، تجربه­ای بسیار پرنفوذ، لذت­بخش و تأثیرگذار بود. حضور تئاتر در سنگرها و پشت خاکریزها و در جمع خاک­آلود و پرشور رزمندگان، تجربه­ای بی­سابقه و زیست­نشده بود که تحقق آن، تنها توسط نسل انقلاب امکان­پذیر بود و به همین دلیل هم، ملک مطلق همین نسل باقی ماند و تئاتر پیش از انقلاب همچنان فاصله­ی خود را از آن حفظ نمود.

این نوع تئاتر انقلابی که در آغاز به تئاتر جنگ و با خاتمه­ی جنگ به "تئاتر دفاع مقدس" معروف شد، از منظر تئاتر جهان، به آن جریان یا ژانر تئاتری تعلق داشت که پیش از این تحت عنوان کلی "تئاتر مقاومت" در دایره­المعارف­های تئاتری شناسایی و تبیین شده بود.

تازه­بودن تجربه، انگشت­شمار بودن تعداد فعالان و تولیدگرانش، محدودیت یا به­طور کلی خالی­بودن عرصه­ی رقابت، ارزش­یابی، نقد و شرایط ویژه­ای که این جریان تئاتری در آن نفس می­کشید و تکیه­ی آن بر عواطف و غرایز طبیعی و احساسات خام و صیقل نیافته­ی مخاطبان جوانش در شرایطی پرمخاطره(عواملی که بسترهای اولیه­ی نگرش خام و غیرعلمی به تئاتر مقاومت را فراهم می­کردند)، شرایط انحصاری ویژه، شوق­آور، لذت­بخش و غرورانگیزی را برای خالقان و فعالانش فراهم می­کرد که در طول تاریخ کوتاه تئاتر این کشور بی­سابقه بود.»(3)

هر نوع و گونه­ی تئاتری در شرایط اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و... خاصی شکل گرفته و اهدافی را دنبال می­کند. فرض مثال در یونان باستان جدای از این که تراژدی ریشه در مراسم دیونیزوس، خدای حاصل­خیزی و قربانی کردن بُز نر جهت باروری زمین صورت می­گرفت، تراژدی به خاطر بزرگداشت قهرمانان جنگ نیز برگزار می­شد تا یاد و خاطره­ی آن­ها را گرامی بدارند.

تئاتر مقاومت اهداف سه­گانه­ای را در طول حیات خود دنبال می­کرد:

«1ـ افشاگری علیه جنگ، و نشان دادنِ تمایز بین جنگ تدافعی و جنگ تجاوزکارانه

2ـ مبارزه علیه استعمار

3ـ آموزش»(4)

البته تئاتر دفاع مقدس بخشی جداناشدنی از پیکره­ی تئاتر کشور است. به­طوری که اگر کل تئاتر را به کالبد و جسم تعبیر کنیم و اگر تئاتر دفاع مقدس مغز این اندام­واره نباشد، قطعاً بخشی از قلب آن است و نارسایی در این عضو به تمام کالبد و بدنه­ی تئاتر سرایت خواهد کرد و بالعکس ضعف کالبد، عضو مربوط به تئاتر دفاع مقدس را دچار نارسایی و نقصان خواهد کرد.

تئاتر دفاع مقدس جدای از ضعف­های عدیده­ای که به آن اشاره خواهد شد، قابلیت و ظرفیت آن را دارد که در تمامی عرصه­ها و گونه­های نمایشی مورد بهره­برداری قرار گرفته و مضامین متنوعی را دربربگیرد.

«به نظر می­رسد عناصر تئاتر مقاومت بعد از فاصله­گرفتن از شرایط وجودی­شان(و نیز فاصله­گرفتن از اهداف سه­گانه که قبلاً به آن­ها اشاره شد) ظرفیت و توانایی حرکت و تداوم در خارج از محیط زیستی خود و نیز ظرفیت تبدیل­شدن به یک اثر هنری صرف را دارا است، چندان که گونه­های دیگر(و نزدیک به تئاتر مقاومت نظیر: تئاتر سیاسی، تئاتر مستند، تئاتر تام، تئاتر عقیده، تئاتر تقویمی، روزنامه­ی زنده، درام قهرمانی و...) به ویژه در شکلِ اجرا وام­دهنده­ی عناصر خود به تئاتر پویا و خلاق می­باشند.

 

بخشی از کتاب ترکش هایی بر تن زخمی تئاتر

اثر : ایرج افشاری اصل

منبعhttp://www.nashrenazari.com

استفاده از مطلب با ذکر منبع بلامانع است 


مقالات مرتبط
نظرات
نظری ثبت نشده
نظر دهید
نام و نام خانوادگی


آدرس ایمیل


نظر تذکر:کد HTML ترجمه نمی شود!

آنچه در عکس می بینید وارد کنید:

جستجو



امروز

1397/9/19



محصولی در سبد خرید شما نیست
آدرس ایمیل:

رمز عبور: