image 1 image 1 image 1 image 1 image 1

زندگی شایسته

آخرین تغییرات 1396/7/30 11:29:47 | تاریخ 1396/7/30 10:56:19 | دفعات خوانده شدن 224 | 0 نظرات

شاخصه هاي فردي زندگي اسلامي

برخي از اعمال عبادي كه خداوند بر مومنان واجب كرده جنبه فردي دارند البته اين به معناي بي ارتباطي آن با اجتماع نيست بلكه با تهذيب و تزكيه فردي موجبات پويايي و كمال جامعه فراهم مي گردد، منظور از شاخصه هاي فردي، اعمالي مي باشند كه به لحاظ اجرائي جنبه فردي داشته اما غايت آن تكامل فردي و اجتماعي است برخي از اين شاخصه ها عبارتند از:

اقامه نماز

اقامه نماز از شاخصه هاي مهم زندگي شايسته اسلامي است. اقامه نماز حد و مرز جامعه اسلامي با جوامع غير اسلامي را مشخص مي كند. پيامبراكرم(صَلواتُ الله عليه) در اين باره مي فرمايد: مرز ميان كفر و ايمان ترك نماز است.[1] از منظر قرآن اقامه نماز به عنوان عبادت برتر، عامل موثری در نجات انسان از غوطه ور شدن در آلودگیها است:«وَ أَقِمِ الصَّلاةَ إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ وَ لَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ ما تَصْنَعُون»(عنکبوت/45) نماز را برپا دار، زيرا نماز از گناهان بزرگ و آنچه (در شرع و عقل) ناپسند است بازمىدارد، و البته در ياد خدا بودن انسان، و يادكردن خدا انسان را بزرگتر است، و خدا مىداند چه مىكنيد.

          قرآن کریم یکی از ویژگی های سبک زندگی  متقین را اقامه نماز معرفی می کند:«ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فيهِ هُدىً لِلْمُتَّقينَ *الَّذينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَ يُقيمُونَ الصَّلاةَ وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ»(بقره/3-2) اين كتاب والا رتبه جاى شكى در آن نيست (تأمل در الفاظ و محتوا و حال آورنده آن ترديدى در حقانيت آن نمىگذارد)، مايه هدايت پرهيزكاران است*آنها كه به غيب ايمان دارند (به امور پنهان از حواس مانند خدا، وحى، فرشتگان و معاد) و نماز را برپا مىكنند (خضوع در برابر حق دارند) و از آنچه به آنها روزى دادهايم انفاق مىنمايند.

           كسى كه شبانه روز حداقل پنج بار در برابر خداوند قرار مىگيرد و با او به راز و نياز مىپردازد، فكر او، عمل او، گفتار او، همه خدايى مىشود و چنين انسانى چگونه ممكن است بر خلاف خواست او گام بردارد.[2] علاوه براین نماز روح انسان را در برابر سختی ها مقاوم می کند چنان که قرآن می فرماید:«إِنَّ الْإِنْسانَ خُلِقَ هَلُوعاً *إِذا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعاً *وَ إِذا مَسَّهُ الْخَيْرُ مَنُوعاً *إِلاَّ الْمُصَلِّينَ *الَّذينَ هُمْ عَلى صَلاتِهِمْ دائِمُون‏»(معارج/23-19) حقّا كه انسان به غايت حريص و كم طاقت آفريده شده. چون او را ضرر و آسيب رسد سخت بىتابىكننده است و چون خيرى بدو رسد سخت بخيل و نابخشنده است. مگر نمازگزاران آنان كه بر نمازشان پيوسته و پايدارند.

پيامبر اكرم(صَلواتُ الله عليه) در اهميت نماز و آثار آن مي فرمايد: نمازهاي پنجگانه براي امتم همانند رود زلالي است كه از مقابل خانه ي آنان مي گذرد اگر كسي پنج بار در اين نهر شستشو كند آيا به گمان شما باز هم بر بدن او آلودگي و پليدي خواهد ماند؟[3] امام علی(عَليهِ السّلام) در این باره می فرماید: نماز به همه وجود انسان آرامش می بخشد، چشم ها را خاشع و خاضع می گرداند، نفس سرکش را آرام و دلها را نرم و تکبر و خود بزرگ بینی را محو می کند.[4] پروفسور ژول لابوم در این باره می نویسد: اسلام واسطه میان انسان و خدا را از میان برد و برای نخستین بار ایجاد ارتباط مستقیم میان دو قطب را اعلام کرد. در پذیرش عبادت و نماز لازم نیست شخصی از یک گروه مشخص مقام وساطت میان مردم و خدا را داشته باشد بلکه هر انسانی می تواند خودش اعمال عبادی را انجام دهد.[5] پروفسور توماس هایس در این باره می گوید: نماز بهترین وسیله ای است که تا کنون برای توسعه اطمینان و تسکین اعصاب و آسایش و نشاط شناخته شده که زمینه بی خوابی را برطرف می گرداند و به عبارت دقیق تر مهم ترین وسیله آرامش در روان و اعصاب نماز است.[6]

نكات كاربردي بحث[7]

·                    اقامه نماز اقامه اركان دين است: امام باقر(عَليهِ السّلام): اسلام بر پنج پایه استوار شده است: نماز، زکات، روزه، حج و ولایت و به هیچ چیز به اندازه آنچه در روز غدیر به ولایت تاکید شده، ندا نشده است[8].

·                    نماز واقعي اخلاق و رفتار انسان را خدايي مي كند و ناخالصي هاي وجود او را پاك مي كند.

·                    نماز رسيدن به آرامش الهي است.

·                    نماز تطهير روح در چشمه سار الهي است.

·                    نماز نياز در درگاه بي نياز است.

امام صادق(عَليهِ السّلام) : دو خصلت است كه هر كس نداشت از او دوري كن. دوري كن. دوري كن. عرض شد آن دو چيست؟ فرمود نماز خواندن به وقت و مواظبت برآن و مواسات و همدردي[9](رسيدن به مشكلات ديگران)

 

 روزه

 در آموزه هاي ديني وجوب روزه به اين خاطر مي باشد تا مردم خودنگهدار، پارسا و با تقوا شوند چنان که می فرماید:«يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى الَّذينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُون‏»(بقره/183) اى اهل ايمان! روزه بر شما مقرّر و لازم شده، همان گونه كه بر پيشينيان شما مقرّر و لازم شد، تا پرهيزكار شويد.

روزه، دارای  برکات و آثار سازنده اجتماعی، اخلاقی، تربیتی و فردی است؛ به همین جهت خداوند این نعمت را برای همه جوامع بشری در تمام اعصار واجب نموده است تا از آثار و برکات آن بهره جویند.[10] به خاطر آثار قابل توجه روزه است که می فرماید:«وَ أَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُون‏»(بقره/184) و روزه گرفتن (هر چند توانفرسا باشد) بهتر است، اگر بدانيد. پيامبر اكرم(صَلواتُ الله عليه) در اهميت روزه و روزه داري در ضمن حديث قدسي مي فرمايد:خداوند متعال فرموده است: همه اعمال انسان ها براي خودشان است غير از روزه كه براي من است و خودم پاداش آن را مي دهم و روزه سپر بنده مومن از آتش در روز قيامت است.[11] بر اساس تحقیقات دانشمندان، روزه داری به گونه ای معنا دار باعث کاهش علایم اضطرابی، بهبود در عملکرد اجتماعی و کاهش افسردگی شده است.[12]

نكات كاربردي بحث

·                    روزه يعني تسليم شدن به امر الهي و لبيك گفتن به دستور حضرت دوست.

·                    روزه يعني رسيدن به تقوا، تقوا يعني رعايت حق الله(انجام واجبات و ترك محرمات)، حق الناس(ظلم نكردن به مردم و اداي حق آنها)، حق النفس( گناه نكردن با اعضا و جوارح و عدم خسران به روح و جسم) مي باشد.

·                    روزه يعني تمرين بازداشتن شكم، اعضا و جوارح و دل از محرمات است.

·                    روزه يعني رسيدن به خلوص و خالص شدن براي خداوند.

امام علی(علیه السلام):خداوند روزه را واجب کرد تا به وسیله آن اخلاص خلق را بیازماید.[13]

 

حج

در فرهنگ اسلامي حج يكي از فرائض ديني است كه در صورت استطاعت بر هر شخص مسلمان انجام آن واجب مي شود:«وَ لِلَّهِ عَلىَ النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا  وَ مَن كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنىٌِ عَنِ الْعَالَمِين»(آل عمران/ 97) ‏ و خدا را بر عهده مردم (اين حق) است كه آن خانه را قصد كنند و اعمال حج آنجا را به جا آورند البته بر كسى كه بتواند به سوى آن راه يابد؛ و هر كه كفران نمايد (بداند كه) حتما خداوند بىنياز از جهانيان است.

در نگاه اول به جا آوردن مراسم حج جنبه فردي دارد و البته آثاري بر آن مترتب است از جمله: آمرزش گناهان و تطهير معنوي[14]؛ از بین رفتن فقر و تنگدستی[15] و اصلاح ايمان و سلامت جسم.[16] امام سجاد (عَليهِ السّلامدر اين باره مي فرمايد:" حجّوا او اعتمروا تَصِحُّ اَجسامکم تتّسعُ اَرزاقُکم و یصلحُ ایمانُکم"[17] حج کنید و عمره به جا آورید،  که بدن هایتان سالم می شود،  روزی هایتان وسعت می یابد،  ایمانتان اصلاح می شود. از سويي ديگر علاوه بر بعد فردي، در بعد اجتماعي نيز انجام حج آثار زيادي براي امت اسلامي به همراه دارد. از آثار اجتماعی حج ایجاد وحدت و همدلی در بین مسلمانان است به این صورت که مراسم حج گروه های زیادی را از مناطق مختلف در کنار یکدیگر قرار می دهد و هویت واحدی را در مسلمانان پدیدار می سازد. در حقیقت حج نمونه کوچک امت واحده اسلامی است که به صورت مقطعی تشکیل می شود و هویت امت واحد اسلامی را عملا به نمایش می گذارد. از دیگر آثار اجتماعی حج نمایش عظمت اسلام و مسلمانان است؛ اجتماع عظیم نمایندگان مسلمانان در مناسک حج تجلی قدرت و حضور آنان در صحنه جهان است. حج که نشانه حیات جامعه اسلامی است می تواند به دلیل اجتماع بزرگی که از امت اسلامی شکل می گیرد دشمن را مرعوب کرده و توان حرکت را از او سلب کند.[18] تقویت دین از دیگر آثارحج مي باشد.[19]

نكات كاربردي بحث

·                    حج اقامه حق الهي بر بندگان است.

·                    حج واقعي آمرزش گناهان و رسيدن به رضوان الهي را به همراه دارد.

·                    حج نمونه امت واحده اسلامي است.

·                    پيام حج همدلي و وحدت و بازگشت به اصول مهم اسلامي است.

امام صادق (عَليهِ السّلام): کسی که حج کند و آخرت را در نظر داشته باشد نه اینکه قصد ریا و خودنمایی و شهرت طلبی کند،  خداوند حتماً او را می بخشد.

 

پرداخت زکات و خمس[20]

از دیگر مواردی که در آیات قرآن و احادیث معصومین(عَليهِم السّلامبه اهمیّت آن اشاره شده، پرداخت زکات و خمس است. از اولین وظایف حکومت صالحان رسیدگی به فقرا در سایه پرداخت زکات است: «الَّذينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّكاةَ وَ أَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ وَ لِلَّهِ عاقِبَةُ الْأُمُور»(حج/41) همان كسانى كه اگر در زمين استقرارشان دهيم نماز به پا كنند و زكات دهند و به معروف وا دارند و از منكر باز دارند و سرانجام همه كارها با خدا است. پیامبر اکرم (صَلواتُ الله عليه)سوگند یاد کرد که جز مشرک کسی در مورد پرداخت زکات خیانت نمی کند[21]. در جای دیگر خطاب به امیر المومنین(عَليهِ السّلام) می فرماید: یا علی! ده گروه از امّت من کافر می شوند که یکی از گروهها کسانی هستند که زکات نمی پردازند.[22]

پرداخت خمس نيز يكي از تاكيدات قرآن كريم مي باشد آنجا كه مي فرمايد:«وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبى وَ الْيَتامى وَ الْمَساكينِ وَ ابْنِ السَّبيلِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَ ما أَنْزَلْنا عَلى عَبْدِنا يَوْمَ الْفُرْقانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ وَ اللَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدير»( انفال/41) و بدانيد آنچه را كه سود مىبريد براى خدا است پنج يك آن و براى رسول و خويشاوند او و يتيمان و مسكينان و در راه ماندگان، اگر به خدا و آنچه را كه در روز فرقان روزى كه دو گروه يكديگر را ملاقات كردند بر بندهمان نازل كرديم ايمان آوردهايد، و خداوند بر هر چيز توانا است

امام باقر(عَليهِ السّلامدر اين باره مي فرمايد: بر هيچ كس حلال نيست چيزي از اموال مورد تعلّق خمس را خريداري كند مگر آن كه حق ما را به ما برساند.[23] بنابراین پرداخت زکات و خمس از دیگر مولفه های زندگی اسلامی است که راه و سبک آن در قرآن کریم و روایات معصومین(عَليهِم السّلاممشخّص شده است كه انجام آنها آثار فراواني در زندگي فردي و اجتماعي خواهد داشت.

نكات كاربردي بحث

·                    پرداخت خمس و زكات اهتمام به ديگر محوري و نفي خودمحوري است.

·                    پرداخت خمس و زكات رسيدن به آرامش اجتماعي و اقتصادي جامعه است.

·                    پرداخت خمس و زكات نفي فقر و بيكاري از جامعه است.

امام صادق(عَليهِ السّلام) : كسي كه زكات ندهد نمازش بي حاصل است و كسي كه ورع نداشته باشد زكاتش پذيرفته نيست.[24]

 

انجام واجبات و ترك محرّمات

علاوه بر مواردي كه بيان شد بر هر فرد مومن است كه هر آنچه كه خداوند واجب نموده را به طور كامل و شايسته انجام دهد و از هر آنچه كه نهي نموده دوري نمايد. مصاديق واجبات و محرمات فراوان است كه انسان مومن بايد در زندگي به آنها پايبند باشد. پايبندي به انجام واجبات و ترك محرّمات به منزله اطاعت از خداوند متعال و اوامر و نواهي پيامبر اكرم(صلواتُ الله عليه) و ديگر معصومين(عليهم السلام) مي باشد، در آيات متعدد قرآن كريم بر اطاعت مطلق از خداوند و پيامبر اكرم(صلواتُ الله عليه) و معصومين(عَليهِم السّلامتاكيد شده است:«قُلْ أَطيعُوا اللَّهَ وَ الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْكافِرين‏»(آل عمران/32) بگو: از خدا و پيامبر اطاعت كنيد. پس اگر روى گردانيدند [بدانند كه] يقيناً خدا كافران را دوست ندارد؛ «يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا أَطيعُوا اللَّهَ وَ أَطيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ فَإِنْ تَنازَعْتُمْ في شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَ الرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ ذلِكَ خَيْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْويلا»(آل عمران/59) اى اهل ايمان! از خدا اطاعت كنيد و [نيز] از پيامبر و صاحبان امر خودتان [كه امامان از اهل بيتاند و چون پيامبر داراى مقام عصمت مىباشند] اطاعت كنيد. و اگر درباره چيزى [از احكام و امور مادى و معنوى و حكومت و جانشينى پس از پيامبر] نزاع داشتيد، آن را [براى فيصله يافتنش] اگر به خدا و روز قيامت ايمان داريد، به خدا و پيامبر ارجاع دهيد؛ اين [ارجاع دادن] براى شما بهتر واز نظر عاقبت نيكوتر است؛ «وَ ما آتاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَديدُ الْعِقاب‏»(حشر/7) و [از اموال و احكام و معارف دينى] آنچه را پيامبر به شما عطا كرد بگيريد و از آنچه شما را نهى كرد، باز ايستيد و از خدا پروا كنيد؛ زيرا خدا سخت كيفر است.

همه اين آيات و آيات ديگر بر اين مهم دلالت دارند كه شرط اصلي ايمان و اعتقاد واقعي تسليم مطلق بودن در برابر دستورات خداوند متعال، پيامبر اكرم(صَلواتُ الله عليه) و معصومين(عَليهِم السّلاماست، به اين معنا كه هر آنچه كه امر به آن نموده اند انجام دهيم و از هر آنچه نهي نموده اند اجتناب كنيم.

نكات كاربردي بحث

·                     انجام واجبات و ترك محرمات به منزله رسيدن به ايمان واقعي است.

·                    خداوند هر انچه را كه واجب نموده به سود انسان ها بوده و از هر آنچه كه نهي فرموده به ضرر انسان ها مي باشد. بنابراين انجام واجبات الهي و ترك محرمات به سود خود انسان ها مي باشد.

·                    واجبات و محرمات مصاديق متعددي دارد كه در آموزه هاي قرآن و عترت بيان شده اند.

پيامبر اكرم(صَلواتُ الله عليه):« اعْمَلْ بِفَرَائِضِ اللَّهِ تَكُنْ أَتْقَى النَّاس‏»[25] عمل بفرائض و واجبات بكن كه در اين صورت پرهيزكارترين مردم هستى.

 



1.        كنز العمّال، ج 7، ص279.

1.        تفسير نمونه، ج1، ص73.

2.        تهذيب الاحكام، ج2، ص237.

3.       نهج البلاغه، خطبه 196.

1.        نماز خوبان، ص19.

2.        جلوه های نماز در قرآن و حدیث، ص23.

3.        درباره تاثيرات نماز در سبك زندگي مراجعه كنيد به دو مقاله از مولف در مجلات فرهنگ رضوي شماره 12 و مجله قرآني كوثر شماره50.

4.        کافى،ج 2، ص21، ح 8.

5.       خصال، ج1، ص47.

1.        فرهنگ قرآن ، ج2، ص234-233.

2.        خصال، ص45.

3.       اسلام و بهداشت روان، ص258.

1.        نهج البلاغه، حکمت 252.

2.        بحارالانوار، ج99، ص 24.

3.       همان، ج7،  ص58.

4.        همان، ج99،  ص 25.

1.        همان، ج99، ص 25.

2.        آشنایی با اسرار و مناسک حج ، ص21-18.

3.       كافي، ج2، ص271.

1.        درباره كيفيّت پرداخت زكات و خمس و احكام مربوط به آنها به رساله مراجع تقليد مراجعه كنيد.

2.        بحارالانوار، ج 96، ص 29.

3.       همان، ج 96، ص 30.

4.        وساِيل الشيعه،ج6، ص337.

1.       مشكاه الانوار، ص46.

1.        كافي، ج2، ص83.

 

بخشی از کتاب زندگی شایسته از منظر قرآن و عترت 

اثر : اصغر طهماسبی بلداجی

استفاده از مطلب با ذکر منبع بلامانع است 

http://www.nashrenazari.com


نظرات
نظری ثبت نشده
نظر دهید
نام و نام خانوادگی


آدرس ایمیل


نظر تذکر:کد HTML ترجمه نمی شود!

آنچه در عکس می بینید وارد کنید:

جستجو



امروز

1397/2/1



محصولی در سبد خرید شما نیست
آدرس ایمیل:

رمز عبور: