image 1 image 1 image 1 image 1 image 1 image 1

آثار تاریخی ورامین

آخرین تغییرات 1396/6/14 13:52:36 | تاریخ 1396/6/12 17:58:32 | دفعات خوانده شدن 598 | 0 نظرات

نيزارهاي پهناوري است و در بخش ديگري نيز منطقهاي با نام قصر بهرام (رباط شاه عباسي)واقع شده كه آن نيز اعتبار بخش اين ادعا است. (من)

بنابر نظر ديگر اين نام ميتواند با واژگان «وين» و «رسن» هم مرتبط باشد كه اولي، نام روستايي در شرق ورامين «ده وين» و ديگري نام محوطهاي گسترده در شمال غرب عمروآباد ورامين ميباشد.

در رابطه ارتباط «ورامين» با «ده وين» ميتوان (ور) را به مفهوم گرما و (وين) را به مفهوم تاكستان گرفت. چه اينكه (ده وين) زماني داراي تاكستانهاي بسيار بود و انگور ورامين شهرت داشته، پس «ورامين» را مي توان «قلعه انگور» معني كرد. (شير كوند، نادر. ورامين بهشت گردشگران. چاپ 1، انتشارات فراگفت).

آثار تاريخي- باستاني ورامين:

ورامين و پيشوا به تنهايي داراي 214 اثر تاريخي ثبت شده ميباشند.

اكنون به توضيح برخي از اين آثار ميپردازيم:

1.    آسياب محمديه:

روستاي محمديه از روستاهاي دهستان «بهنام وسط شمالي» شهرستان ورامين است. يكي از آثار قابل توجه روستا، آسيايي است كه آب آ در قنات روستا فراهم ميشده است. امروز آثار تأسيستان آسياب شامل: كانال انتقال آب، دوكل، تنورهها، محل نگهداري گندم و آرد و يك اتاق است. مصالح به كاررفته در آن دوگونه است: قسمت دوكل، تنوره و سنگ آسياب كه با آب و لرزشهاي سنگين پرهها و سنگ همراه است و با آجر و ساروج بسيار محكم و اصولي ساخته شده است، درحالي كه انبار گندم و آرد و محل سكونت آسيابان از خشت و گل است.

2. كارخانه قند ورامين:

اين كارخانه در ورامين (بلوار شهيد قدوسي) واقع شده و از آثار ساخته شده در زمان پهلوي اول به سال 1312 توسط (نيكلاي ماركف) معمار روس تبار ايران ميباشد، البته راهاندازي اين كارخانه پس از ساخت به مهندسان اهل چكسلواكي سپرده شد و در سال 1313 شروع به كار كرد. اكنون پس از 81 سال در اسفند سال 1393 اين كارخانه به دليل كمبود مواد اوليه توليدي تعطيل شد. سيد حسين نقوي حسيني نماينده مردم شهرستانهاي ورامين، پيشوا و قرچك در مجلس شوراي اسلامي در اين رابطه گفت: «اين كارخانه در دولت اصلاحات به مبلغ 50 ميليارد ريال به بخش خصوصي واگذار شد كه از اين مبلغ 20 ميليارد ريال نقد و 30 ميليارد ريال با تسهيلات ارائه شده ... براساس قانون مصوب مجلس شوراي اسلامي، واردات شكر خام تنها براي شش ماه هر سال ميسر است و وارد كنندگان تنها مجاز به وارد كردن شكر خام موردنياز تصفيه خانهها بوده و در نيمه دوم سال با توجه به برداشت محصول چغندر قند و به دليل حمايت از توليدكنندگان داخلي، واردات شكر خام ممنوع ميباشد ... همه واردكنندگان شكر خام به خوبي اين قانون را دانسته و تلاش ميكنند كه در شش ماهه نخست هر سال، شكر مورد نياز كل سال را وارد كنند كه در طول سال با كمبود مواد اوليه روبرو نشوند. «سخنگوي كميسيون امنيت ملي و سياست خارجه مجلس شوراي اسلامي گفت: «ميزان مصرف ماهيانه تصيفه خانه قند ورامين 15 هزار تن است كه صاحبان اين كارخانه بيش از دو برابر نياز يعني حدود 400 هزار تن شكر خام وارد كردهاند و مازاد آن را در بازار آزاد فروخته و در شش ماهه دوم با كمبود ماده اوليه روبرو شدهاند. نقوي حسيني افزود: «در اصل اين تخلفات باعث تعطيلي اين كارخانه و بيكار شدن 400 كارگر رسمي و قراردادي آن شده است كه با احتساب خانوادههاي آنان بيش از يك هزار و 500 نفر در روزهاي پاياني سال با مشكل جدي روبرو شدهاند ... تعطيلي اين كارخانه بسيار با ارزش باعث شده تا اكنون از آن به عنوان انبار علوفه و ذرت استفاده كنند ... من به عنوان نماينده مردم در مجلس شوراي اسلامي تلاش ميكنم كه اين مشكل را برطرف كنم ....»

3. برج علاءالدوله:

اين برج به واقع آرامگاهي است كه در شمال مسجد جامع ورامين در كنار ميدان اصلي واقع شده است. در بخش زيرين اين برج محلي وجود دارد مانند سرداب كه نشان از اين دارد كه در اين مقبره مردهها را دفن نميكردهاند و تنها در سرداب قرار ميدادهاند و ساختمان برج تنها نقش حصاري محفوظ كننده را داشته است. اين برج متعلق به فخرالدين حسن علاءالدوله و دين بوده كه در سال 608 ق ساخته شده است. در ساختمان اين برج كتيبهاي به خط كوفي وجود دارد كه بنابر آن «علاءالدوله» در 4 / صفر / 675 ق در زمان سلطنت ايلخان مغول درگذشت و تاريخ اتمام آرامگاه سال 688 مقارن اواخر سلطنت ارغون خان بوده است.

با توجه به كتاب (انساب الاشراف نوشته احمد بن يحيي بلاذري) نسب علاءالدوله به امام سجاد (ع) ميرسد. قدر مسلم خانواده علاءالدوله به خاطر نسب بزرگشان در منطقه نفوذ بسيار داشتهاند، حتي تعدادي از آنها در مناطق ديگر فرمان روا بودهاند و از خود آثاري به جا گذاشتهاند كه يكي از آنها امامزاده يحيي است كه بوسيله فخرالدين پسر علاءالدوله ساخته شده است.

اشاراتي كه بر خصوصيات ظاهري اين بنا ميتوان داشت اين است كه ابتدا بر روي پايهاي مرمر و آجري به صورت يك بناي منفرد برجي پردهدار بنا شده است. ارتفاع اين برج از پايه تا رأس گلويي مخروطي شكل 15 متر است، اما حركت عمودي دندانهها آن را بلندتر تصوير ميكند، آجر چيني گنبد خارجي به صورت معمول و رگچين اجرا شده و تنها در رأس، ناحيهاي با طرح جناغي است كه از فرورفتگي بعضي از آجرها پديد آمده است. در قسمت بالايي پايه سقف شكافي به منظور تأمين روشنايي و تهويهي فضاي بين درپوش گنبد تعبيه شده است.

دو جبهه غربي، در محلي، حدود دو سوم ارتفاع بنا، دريچهاي با قوس جناغي بر روي يكي از دندانهها به اندازه و عرض آن ساخته شده كه جايگزيني يك قطار تزئيني در بالاي قوس دريچه، سطح خارجي آن را همتراز نوك دندانه كرده است. اين دريچه ورودي، پلكان مارپيچي است كه در ضخامت ديوار برج ساخته شده و در فاصله درپوش گنبد، ختم ميشود. براي دسترسي به اين پلكان بايد از نردباني بلند استفاده شود. در اين برج، دو ورودي، ارتباط فضاي داخلي و خارجي را برقرار ميكند؛ كه يكي در جبهه جنوب غربي با درگاهي مستطيل شكل و طاقي تيزهدار كه كوتاه است و مقام سطح سردر كه در فاصلهي بين چهار پره گسترش يافته، با گچ اندود شده است. ورودي ديگر برج، در جبههي شمالي برج و از طريق ايوان كم عرض است كه با بناي برج تلفيق شده و شكلي غيرعادي دارد. آجرچيني در اين برج به سه روش كلي انجام شده و ساختمان را زينت داده است.

1. آجر چيني معمولي و يك شكل با بندهاي افقي و يا عمودي در فضاي داخلي ساختمان

2. به كاربردن بندهاي عمودي عريضتر كه توخالي هستند و با مهرهاي گچي پر شدهاند و فضاي خارجي را زينت بخشيدهاند.

3. آچر چيني طرحدار كه براي تزيين سطوح ديوارهاي جانبي سردابه به كار رفته است، در اين مورد آجرها را به صورت خفته و راسته چيدهاند . پوشش اين بنا دو پوسته است. درحالي كه گنبد خارجي ارتفاع خيلي زيادي دارد، گنبد داخلي، رابطه معقولي را با فضاي داخلي حفظ كرده است. پاكار گنبد داخلي بلندتر ساخته شده است و ضخامت آن هرچه رأس نزديكتر ميشود، تقليل مييابد. پشت گنبد داخلي، با آجر و دوغاب و گچ پالايشده است. (شيباني، زرين تاج، «برج علاءالدوله (علاءالدين)، فصلنامه اثر، سازمان ميراث فرهنگي، شماره 16-15 ، زمستان 1368، ص3-6)

4. امامزاده يحيي:

بقعه امامزاده يحيي مربوط به دوره ايلخاني در جنوب شرقي شهر ورامين، در محله نامي كهنهگل واقع شده است و درواقع در محدوده داخل شهري قرار دارد. (من) بنابر آثار سلسله نسبت امامزاده يحيي به اين شكل ميباشد: «يحيي بن علي ابن عبدالرحمن بن قاسم بن حسن بن زيد (بن ابي محمد الحسن)، مادرش دختر عبدالله بن ابراهيم بن محمد بن عبدالله بن محمد بن علي بن عبدالله بن جعفر بن ابي طالب است؛ و او را ياران عبدالله بن عزيز حاكم شهر ري، در يكي از قراء ري به قتل رسانيدند» (ابوالفرج اصفهاني: مقاتل الطالبين، ترجمه سيد هاشم رسولي محلاتي، تهران، انتشارات فرهنگ اسلامي، 1380، ص635)

براساس كتيبه گچبري تاريخدار موجود در بنا، باني اين بقعه «ابو محمد الحسن بن المرتفعي بن الحسين بن محمد بن الحسن بن ابي زيد» ميباشد. [اين نام به صورت ابو محمدالحسن در كتيبه ذكر شده و عكس آن در كتاب موجود است] (ركوعي، عزت الله. سرزمين ماد مروري بر تاريخ و معماري ايران، تهران، انتشارات كيوان، 1373، ص301)

در ادامه همان كتيبه تاريخ ساخت اين بنا «سنه سبع و سبعانه» = سال 707 [ه.ق] بيان شده است و عكس اين كتيبه نيز در كتاب موجود ميباشد. بيننده با ديدن اين بنا متوجه ميشود كه بنا از جهاتي شبيه به مسجد جامع و برج علاءالدوله است و همانند آن رو به شمال داشته و حياطي بزرگ دارد. در اين برج اصلاحات و الحاقاتي انجام شده و الحاقات جديد شامل ايوان شمالي و جنوبي و ده غرفه در ضلعهاي شرقي و غربي است.

از ديگر نكات جالب اين بقعه اين است كه از بيرون شبيه به شكل مربع ديده ميشود و از داخل به شكل 8 ضلعي ميباشد. در اين بنا هنر كاشيكاري به طرز چشمنوازي خودنمايي ميكند (من) مادام ديولافوا از هنر كاشيكاري اين بنا ميگويد: «در هيچ جا كاشيهايي صافتر و درخشندهتر از كاشيهاي امامزاده يحيي پيدا نخواهد شد. اين كاشيهاي فلزي رنگ سه دستهاند. دسته اول كمي زرد رنگ است؛ دسته دوم رنگ فلزي برنج مانندي دارد و دسته سوم تيرهتر و مانند مس قرمز است. كاشيهاي ستارهاي و صليبي كه قبر و محراب و ديوارها را تزئين كردهاند، داراي يك نوع اهميت هنري و صنعتي هستند و به واسطه صفات و خصائص ممتازي كه دارند به مراتب بر كاشيهاي بناهاي اسپانيايي و ايتاليايي و حتي نقاشيهاي روي كاغذ برتري دارند. (ديولافوآ، ژان. ايران، كلده، شوش. ترجمه علي محمد فرهوشي، تهران، دانشگاه تهران، 1369، ص160-158)

كاشيهاي امامزاده به شكل 8 پر و صليب = چليپا هستند و تواريخ 661، 662 و 663 ه.ق را نشان ميدهند، اين كاشيها با نقشهاي گياهي منقوش شدهاند. (من)

اين كاشيها توسط علي بن محمد بن ابي طاهر ساخته شده و اكنون در موزه متروپوليتن، ويكتوريا و آلبرت انگلستان نگهداري ميشوند. (اسون ديماند، موريس. راهنماي صنايع اسلامي، ترجمه عبدالله فرياد، تهران، علمي و فرهنگي، 1383).

كاشيكاري سنگ قبر امامزاده به شكل محراب ميباشد و بر آن تاريخ 705 ه.ق و امضاء يوسف بن علي محمد بن ابي طاهر را داشته و اكنون در موزه آرميتاژ است. محراب كاشي كاري امامزاده نيز توسط علي بن محمد بن ابي طاهر در تاريخ 663 ه.ق ساخته شده است. (نراقي، حسن. هنرمندان تاريخي كاشان و آثار گرانبهاي آنها. 1342، هنر و مردم، شماره 15، ص23-17)

پس از ورود به بقعه چيزي كه چشم را حيرت زده ميكند گچبري فوقالعاده زيباي بنا ميباشد. و همچنين همسايگي دو رنگ مشكي و طلايي در اعمالها بر ارزش اين زيبايها افزوده است. اين گچبريهاي حيرتانگيز در بخشهاي زيادي از بقعه، چون در سه كنجها با طرحهاي اسليمي و يا طرحهاي گياهي و هندسي در كادرهاي مستطيلي، لوزي، محراب و يا ... شكل ديد. يا طرحهاي ختايي در تزئينات گچبري كتيبهها. يا نمونههايي از نقوش گره در تزئينات سه كنجها. يا نقوش سوزني و آژدهكاري كه در طرح سوزني شبكهبندي توربافي پديد آمده كه با عمقي بيشتر از آژدهكاري فرورفته است. يا توپيهاي گچي ته آجري كه در طرحهاي هندسي و گياهي بر بالاي كتيبهها و زير سه كنجها به چشم ميخورد. در دور تا دور فضاي بقعه كتيبههايي است كه شامل سه آيه ابتدايي سوره جمعه و بخش ابتدايي آيه چهارم است، ميشود و در ادامه آن نام سازنده و نيز در پايان حديثي از رسول اكرم (ص) نقل شده است. اسامي مقدس محمد، علي، حسن و حسين هم در سقف امامزاده در 12 دايره و هربار در هر دايره نام يك بزرگوار و جمعاً 3 بار تكرار هر نام كارشده است. در پشت بغلها كتيبههايي به شكل ستاره 5 پر ديده ميشود كه داراي 5 بار تكرار نام محمد است. (قسمتهايي برگرفته از: معماري ايراني، كريم، پيرنيا، تهران، انتشارات سروش دانش، 1390) و مقداري از مطالب نتيجه برداشت شخصي از ملاحظات ميباشد.

5. قلعه ايرج:

قلعه ايرج دژي است باستاني در نزديكي روستاي عسگرآباد، در شمال شرقي ورامين و در شمال جاده ورامين به پيشوا. اين قلعه بزرگترين قلعه خشتي جهان ميباشد و مردم ورامين آن را «گبري» نيز ميخوانند. باستان شناسان اروپايي درخصوص ايجاد ادلّه براي اثبات اين بزرگ آوردهاند كه: «ابعاد داخلي شمال- جنوب قلعه ايرج ورامين 1240 متر و ابعاد شرقي- غربي آن 1150 متر است كه با هيچ يك از قلعههاي خشتي و تاريخي جهان قابل مقايسه نيست» (تلابيس، ولفرام. كاروانسرا خشني گلي دوره قاجار در كنار كاروانسراي دير. مترجم: عريرضا مهيني. مجله، بهمن: 1364)

مصالح بكاررفته در ديوارها خشتهايي به ابعاد 12 متر در 46 سانتيمتر و چينههاي ضخيم است. اين قلعه در هر چهار سو، دروازه براي ورود و خروج داشته و از آن تنها دروازه قسمت شمال شرقي باقيمانده است. براساس آنچه كه پيشتر در توضيح نام ورامين داده شد، گفتيم كه براساس اوستا، قلعه ايرج را زادگاه فريدون ميدانند و بر آن ارزشي مذهبي قائل هستند اما مطالعات انجام شده نشان ميدهد كه اين قلعه متعلق به دوره ساساني ميباشد. زمينهاي اطراف قلعه در زير كشت ميباشند و كشاورزان بر آن كار ميكنند اما بدون اجازه از سازمان ميراث فرهنگي ورامين و كسب اجازه از رياست و مسئولين آن اجازه حفر چاه آب در زمينو زخم شخم تا بيش از 30 سانتيمتر را ندارند.

6. مسجد جامع ورامين:

مسجد از مهمترين آثار دوره اسلامي و به واقع نمايانگر باور و ايمان مذهبي افراد سرزمين ميباشد. دوره ساخت هر مسجدي به شكوهش ميتواند بيانگر عمق ايمان حاكم و والي باشد. مسجد جامع ورامين بنابر آثار كه ذكر آن خواهد آمد از بناهاي دوره ايلخاني ميباشد. ساختمان اين مسجد در ايام سلطنت سلطان محمد خدابنده معروف به الجاتيو از پادشاهان عصر مغول ساخته و در زمان فرزندش- ابو سعيد بهادرخان به پايان رسيد.

تمامي اين اطلاعات از متن كتيبهاي كه (اعتمادالسلطنه) در كتاب (مرآت البلدان) از آن ضبط كرده است به دست ميآيد: «ذكرالقديم اولي با لتقديم ولي هذه العماره الجامع و ساير المنازل الاعلي مولي السلطان المعظم و الخاقان الاعظم و مالك الرقاب الامم و السلطان السلاطين العرب و العجم ابوسعيد بهادر خان خلدالله سلطانه العبد الضعيف محمد بن محمد بن منصور القو هدي تقبل الله لمرضاته بسعي ولده الخلف الصالح الحسن بن محمد سلمه الله تعالي و سعيد في شهور سنه 722». اين متن بر زمينهاي لاجوردي رنگ از كاشيهاي لعابدار نوشته شده است كه به دليل گذر زمان و ريخته شدن بخشهايي از آن خواندن آن متن با مشكل همراه است. بعد از ورودي، هشتي گنبددار مربع شكلي با طول و عرض حدوداً 6 متر وجود دارد كه از طريق آن ميتوان به صحن و بناهاي شرقي و غربي بخش شمالي مسجد راه يافت. در بخشي از اين هشتي پلكاني هست كه از آن طريق ميتوان به پشت بام مسجد جامع رسيد. صحن مسجد به ابعاد 24×24 متر در ميانه خود حوضي را به آغوش كشيده كه عمقي بيش از 70 متر دارد. در ايوان جنوبي مسجد تزئيناتي از قبيل كاشيكاري، آجركاري، گچكاري، مقرنسكاري و تعدادي كتيبه به چشم ميخورد در ضلعهاي جانبي ايوان دو درگاه با طاقهاي كوتاه به شبستان راه پيدا ميكند. (من)

در اين ايوان كتيبهاي به چشم ميخورد كه اعتمادالسلطنه متن آن را در (همانجا) ضبط كردهاست: «قد تم مسجد الجامع في ايام الدوله السلطان الاعظم مالك رقاب الامم مولي ملوك العرب و العجم السلطان شاهرخ بهادر خلدالله ملكه و سلطانه» بنابراين كتيبه اشاره شده است به تعمير اين مجسد به دوره (شاهرخ تيموري) از پادشاهان تيموري در سده هشتم ه.ق.

در بخش 4 ضلعي گنبد خانه، كتيبهاي سراسري حاوي آيات قرآني به تاريخ 726 ه.ق و به خط ثلث نوشته شده است. از بالاي كتيبه، شكل مربع به وسيله گوشهسازي به 8 ضلعي تبديل گشته و در آن دو نورگير تعبيه شده است. سه كنجهاي اين بخش با مقرنسكاري تزئين شده است. بخش 8 ضلعي در بالا به 16 ضلعي و سپس دايره تبديل ميشود و گنبد بنابر آن قرارگرفته است. بر سطح عرقچين گنبد در كادرهاي مربع، كلمات مقدس «الله»، «محمد» و «علي» به صورت متداخل كتيبه شده است.

(رجبي، سيد صفر. «ورامين، يك جامع و چهار مزار تاريخي» مشكوه، شماره 37-36، پاييز و زمستان 1371) و (رضوان، همايون. «بررسي آثار دوره اسلامي شهرستان ورامين، پاياننامه كارشناسي ارشد رشته باستانشناسي دانشگاه تهران، دانشكده ادبيات و علوم انساني، زمستان 1372) و (ركوعي، عزتالله. سيري در معماري اسلامي ايران، مسجد جامع ورامين. مسكن و انقلاب، خرداد 1364). ايوان شرقي مسجد به دهانه 5/5، عمق 4/60 و ارتفاع 15 متر داراي تزئينات گچبري است، از جمله بندكشي آجرها كه از گچبريهاي قالبي تزئيني است. بر جرز يكي از رواقهاي جنوبي اين ايوان عبارت «عمل علي قزويني خدايش بيامرزد» كتيبه شده است، قسمت شرقي مسجد -پشت رواقها و ايوان-  شامل ده طاقنماي كوچك و يك طاق بزرگ در وسط است كه بر روي هم راهروي مسقفي را تشكيل ميدهند. در قسمت طاق بزرگ، درِ خروجي شرقي مسجد بدون تزئينات قرارگرفته و به نظر ميرسد اين جبهه قرينه جبهه غربي باشد. (همان)

چهار اثر پاياني فوق جزو 4 اثر برتر كشوري از ميان 152 اثر برتر ميباشند.

7. نارين قلعه:

قلعهاي است باستاني در داخل شهر ورامين كه ديوارهايي دارد بلند كه اكنون رو به ويراني است (من) نويسندگان ايراني نسبت به آن كم لطفي داشتهاند، اما در آثار نويسندگان اروپايي آمده است: «در خود دهكده ورامين ارگ خرابي است كه تا اندازهاي محفوظ مانده و مسلماً در طرز دفاعي قديم مفيد بوده است. » (مادام ژان ديو لافوا. ايران، كلده، شوش. علي محمد فرهوشي. ناشر: دانشگاه تهران) مردم اين قلعه را «نارين ايرج» نيز مينامند. (من)

8. تپه شغالي:

اين تپه در پيشوا قرار دارد و در سال 1370 به وسيله هيأت ايراني مورد كاوشهاي علمي قرار گرفت. به رغم وجود تپه در منطقه مناسب، اهميت نظامي داشته و به برهان نزديكي به رودخانه جاجرود، در اواخر هزاره ششم پيش از ميلاد محل استقرار مردم بوده است عناصر معماري در اين مكان خشت خام و چينه، توأمان بوده است. از ابزار يافت شده ابزار مفرغي كمتر و ابزار سنگي به وفور ديده شده است.

نقشهاي حك شده بر ظروف سفالي با تكامل همراه بوده و مرحله به مرحله پيچيدهتر شده است. طبيعتگرايي و تك موضوعي نقشها، پيچيدهتر و چند موضوعي شده است. اشياي سفالي در لايههاي عميقتر، دستساز و داراي رنگ گوجهاي با نقوش هندسي سياه رنگ بود. با توجه به يافتههاي مختلف در لايههاي تمدني تپه شغالي، سبك و نوع تزئينات اشياي سفالي، فرم و ساخت ظروف، مواد تشكيلدهنده آنها و پوشش سفالينهها نشان ميدهد اين مكان در اواخر هزاره 6 ق.م تا هزاره 3 ق.م چند دوره استقراري داشته است. سفال اين تپه در عميقترين لايه با تمدن «چشمه علي ري» و در لايههاي بعدي با سفال فرهنگ سيلك و همچنين با حصار دامغان قابل مقايسه است. بر اثر كاوشهاي باستان شناسي در آبادي چاله مورت، كورههاي پخت سفال و گورستاني با سه تا پنج دوره دفن متعلق به دوره پيش از ظهور زرتشت و پس از آن كشف شده است. (بروشور شهرداري پيشوا)

9. كاروانسراي ديرگچين:

كاروانسرايي در راه ورامين به قم كه لقب مادر كاروانسراهاي ايران را دارد. طبق مطالعات باستان شناسي كه اسناد آن هم موجود است اين اثر يك بناي ساساني است كه در دوره اردشير بابكان ساخته شده و به دژ كرت شير = كَرد شير= كشرد اردشير= ساخته اردشير مشهور بوده است. لبودلف  نيز در سفرنامه خود از اين دژ با اين نام ياد كرده است. ولاديمير مينورسكي، بناي فعلي كاروانسرا عبارت است از تلفيق بناي ساساني تغير شكل يافته در دوره سلجوقي يا بنايي كه در دوره صفويه به شكل كاروانسراي چهار ايوانه بازسازي شده است. اين بنا مربع شكل ميباشد و رو به جنوب دارد. كاروانسرا داراي 6 برج است كه 4 برج در گوشهها و 2 برج در طرفين ورودي قرار گرفته است. در سه طرف حياط ايوانهايي بزرگ و در گوشههاي آن شبستانهاي بزرگ، حمام، كوره گچپزي و حياط اندروني وجود دارد.

گفتني است كه حكام اين بنا داراي شگفتي بسيار از باره سيستم آب رساني گرم است كه به چه صورت با اين سيستم هم فضاي حمام گرم ميشد و هم آب گرم در اختيار افراد بود. اين كاروانسرا علاوه بر تمام اينها داراي محلي خاص براي نگهداري چارپايان، در ضلع جنوب شرقي مسجدي به مساحتي حدود 300 متر براي نمازگذاران در شمال شرقي حياط خلوتي براي ميهمانان ويژه و در ضلع شمال غربي آسيابي سنگي وجود دارد كه وجود تمام اينها باعث شد تا اين كاروانسرا لقب مادر كاروانسراهاي ايران را از ميان 999 كاروانسرا از آن خود كند.

ميتوان گفت اين كاروانسرا حدوداً 12 هزار مترمربع مساحت دارد. مسئله ديگر پشت بام اين كاروانسرا است كه در طريق پلكاني كه در گوشه حياط قرار داده شده ميتوان به آن دست يافت پشت بام كاملاً سنگفرش است و به ديد نگارنده (آنجا خدا به ما نزديكتر است) (من).

اين نام در كتاب (تاريخ قم، حسن بن محمد بن حسن قمي، محقق: انصاري قمي، محمدرضا. مترجم: حسن بن علي قمي، ناشر: كتابخانه حضرت آيت الله العظم مرعشي نجفي، قم، 1385) به صورت «ديرالجص»، و در كتاب (سوره الارض، ابن حوقل. تهماسب طالبي، 1384) به صورت «دیر جص» آمده است.

10. بقعه (سيد فتحالله):

به گفته مردم اين بقعه بر مزار مردي نيكو به نام (فتحالله) كه مردم را ارشاد و راهنمايي ميكرده است ساخته شده است، اما با توجه كردن به كتيبه نصب شده كه شجره نامه صاحب بقعه را ميرساند ميدانيم كه اين بقعه متعلق عطااله الحسيني پدر سيد فتح الله است. (من). اين بقعه ممتعلق به سده نهم ه.ق ميباشد و با شماره 9893 به ثبت آثار ملي رسيده است. (اطلاعات سازمان ميراث فرهنگي شهرستان ورامين).

ايوان اين بقعه داراي چند طاقنما ميباشد كه با نقشهاي اسليمي كاشيكاري شده و كتيبهاي حاوي اشعار معروف محتشم كاشاني با خط زيباي نستعليق به رنگ سفيد كاشيهاي لاجوردي بالاي آن خودنمايي ميكند. (من). ضريح اين بقعه در سال 1375 ساخته و نصب شده است. (اطلاعات ...)

11. امامزاده جعفر:

اين امامزاده در پيشوا قرار گرفته است. ايشان فرزند امام موسي كاظم (امام هفتم شيعيان) و برادر امام رضا عليه السلام (امام هشتم شيعيان) هستند.

از كساني كه اين امامزاده را از فرزندان بلافضل امام كاظم (ع) یاد كردهاند، شيخ عباس قمي است (منتهي الآمال، ج2، ص223) بين تعداد فرزندان امام موسي كاظم اختلاف ميباشد عدهاي آن را 60، عدهاي 37 و صاحب كنزالانساب آن را 42 تن ذكر كرده و در ادامه گفته: «چون مأمون، حضرت علي بن موسي الرضا را از مدينه به شهر طوس دعوت نمود، جمله فرزندان و فرزندزادگان حضرت امام كاظم (ع) از بغداد رو به ولايت خراسان نهادند، من جمله تعدادی از این بزرگواران همجون  جعفر و ابراهیم و...چون به ناحيه ساوجبلاغ رسيدند، دشمنان از عقب آمدند و مجادله بسيار كردند ... جعفر بن موسي الكاظم (ع) كه در حين دفاع مجروح گرديده بود در توابع ورامين به موضع ساردك [نام قديم پيشوا] در اثر شدت جراحات وارده به شهادت رسيد.» (كنزالانساب و بحرالمصاب، علم الهدي به اهتمام ميرزا محمد ملك.

مؤلفان رياض الانساب و تاريخ خوار ورامين نيز اين نكته را تاييد ميكنند. (آشنايي با سلاسه پاكان حسين اصلاني، امامزاده جعفر بن موسي الكاظم. ص 47-43)

12. قلعه حصار سرخ:

 

در اين منطقه 3 قلعه نزديك به هم با نامهاي حصار سرخ 1، 2 و 3 داريم. قلعه 1 در غرب روستاي حصار سرخ ورامين و حدود 1 كيلومتري روستاي عليآباد در 15 كيلومتري شرق ورامين قرار دارد. در حال حاضر اين قلعه به صورت تلي از خاك و سازههاي ويران است. روي تپه آثار فراواني از سفالهاي لعابدار فيروزهاي با نقوش سياه و سفالهايي ساده به رنگ نخودي و قرمز يافت شده است. قلعه 2 در جنوب شرقي روستاي حصار سرخ است و قسمت اعظم آن از بين رفته مصالح به کار رفته در ساخت اين بنا خشت خام بوده است. قلعه 3 در جنوب شرقي روستا و نزديك قلعه 2 ميباشد

 

 

 

 

http://nashrenazari.com/

 

استفاده از مطلب با ذکر منبع بلامانع می باشد


مقالات مرتبط
نظرات
نظری ثبت نشده
نظر دهید
نام و نام خانوادگی


آدرس ایمیل


نظر تذکر:کد HTML ترجمه نمی شود!

آنچه در عکس می بینید وارد کنید:

جستجو



امروز

1397/4/29



محصولی در سبد خرید شما نیست
آدرس ایمیل:

رمز عبور: